Na początku roku rząd ma przyjąć projekt ustawy o pomocy poszkodowanym w programie „Czyste Powietrze”. To odpowiedź na rosnącą skalę problemów związanych z koniecznością zwrotu dotacji wypłacanych na starych zasadach programu, obowiązujących przed jego reformą.

Dlaczego rząd przygotowuje specjalne przepisy dla beneficjentów „Czystego Powietrza”?

Jak wykazały kontrole, część wykonawców działających przed reformą programu postępowała w sposób umyślny na szkodę właścicieli domów. Zdarzały się przypadki pobierania zaliczek z programu bez realizacji prac lub wykonywania inwestycji w sposób niezgodny z zawartą umową.

W takich sytuacjach odpowiedzialność finansowa spadała na beneficjenta programu, mimo że sam był ofiarą oszustwa. Projektowane przepisy mają to zmienić i umożliwić realną pomoc osobom poszkodowanym.

Nieuczciwi wykonawcy wykorzystali luki w programie

W poprzedniej wersji programu wnioski były akceptowane niemal automatycznie, a środki wypłacano bez wystarczającej weryfikacji. Skutkiem były poważne i systemowe nieprawidłowości, do których najczęściej należały:

• fikcyjne faktury oraz deklarowanie nieistniejących prac termomodernizacyjnych,

• zawyżanie kosztów na fakturach w celu maksymalizacji dotacji,

• brak rzeczywistego nadzoru nad jakością wykonanych prac,

• pobieranie zaliczek bez realizacji inwestycji,

• nieprawidłowe wykonywanie umów,

• wymiana samego „kopciucha” bez ocieplenia budynku, co skutkowało tzw. rachunkami grozy.

Kto ponosi odpowiedzialność za wykryte nieprawidłowości?

Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej mają prawo do przeprowadzania kontroli oraz wstrzymywania wypłaty środków w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości.

Każde odstępstwo od zasad programu - takie jak zawyżanie kosztów, rozliczanie wydatków niekwalifikowalnych czy akceptowanie błędów wykonawców - może skutkować koniecznością zwrotu dotacji przez beneficjenta. Właśnie dlatego tak istotne jest doprecyzowanie zasad odpowiedzialności oraz wzmocnienie ochrony właścicieli domów.

Setki spraw i rosnąca liczba zgłoszeń nadużyć

Na koniec września w bazie danych NFOŚiGW, dotyczącej zgłoszeń do organów ścigania, UOKiK oraz przypadków nadużyć finansowych, zarejestrowano już 477 spraw. Co istotne, liczba nowych zgłoszeń stale rośnie.

Zawiadomienia trafiają zarówno od Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, jak i bezpośrednio od beneficjentów programu, którzy zgłaszają nieuczciwe praktyki wykonawców.

Jakie rozwiązania wprowadzi nowa ustawa?

Nowe przepisy mają umożliwić m.in. dochodzenie należności bezpośrednio od wykonawców, a także zawieszenie egzekwowania nierozliczonych zaliczek od beneficjentów, którzy zostali oszukani. To istotna zmiana, która przenosi ciężar odpowiedzialności na faktycznych sprawców nieprawidłowości.